Loading...
Trong hoạt động đấu thầu, việc xác định giá gói thầu có ý nghĩa quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng vốn, tính cạnh tranh và khả năng lựa chọn nhà thầu. Báo giá của các đơn vị cung cấp là một trong những căn cứ được sử dụng để xác định giá gói thầu. Tuy nhiên, nếu việc thu thập và sử dụng báo giá chỉ mang tính hình thức hoặc quá chú trọng đến mức giá thấp nhất, quá trình lựa chọn nhà thầu có thể phát sinh nhiều bất cập.
Theo điểm d khoản 2 Điều 18 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 349/2026/NĐ-CP, chủ đầu tư có thể sử dụng tối thiểu 01 báo giá của hàng hóa, dịch vụ làm căn cứ xác định giá gói thầu và được khuyến khích thu thập nhiều hơn 01 báo giá.
Đáng chú ý, chủ đầu tư phải đăng tải yêu cầu báo giá trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Các đơn vị quan tâm gửi báo giá trên Hệ thống trong thời hạn tối thiểu 03 ngày làm việc kể từ ngày đăng tải yêu cầu báo giá.
Trường hợp thu thập được nhiều báo giá, chủ đầu tư có thể lấy giá trung bình để xác định giá gói thầu. Trong quá trình xác định giá trung bình, nếu có báo giá hoặc hạng mục trong báo giá có mức giá cao hơn hoặc thấp hơn 30% so với giá trung bình thì chủ đầu tư có quyền loại trừ báo giá hoặc hạng mục đó.
Như vậy, quy định mới không đặt ra yêu cầu bắt buộc phải thu thập nhiều báo giá trong mọi trường hợp, nhưng khuyến khích chủ đầu tư mở rộng phạm vi tham khảo nhằm có thêm cơ sở đánh giá mặt bằng giá thị trường. Đồng thời, báo giá không phải là căn cứ duy nhất để xác định giá gói thầu mà cần được xem xét trong mối tương quan với tính chất, quy mô và yêu cầu thực tế của gói thầu.
Trên thực tế, một số chủ đầu tư có tâm lý ưu tiên phương án có mức giá thấp nhằm tiết kiệm chi phí và tạo sự thuận lợi trong quá trình phê duyệt. Tuy nhiên, việc lựa chọn mức giá thấp nhất làm căn cứ tham khảo không phải lúc nào cũng phản ánh đúng giá trị thực tế của hàng hóa, dịch vụ hoặc chi phí cần thiết để thực hiện gói thầu.
Một báo giá quá thấp có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân: nhà cung cấp có lợi thế về chi phí, chiến lược cạnh tranh về giá, tính toán chưa đầy đủ các khoản chi phí hoặc chưa đánh giá đúng phạm vi công việc. Nếu không xem xét kỹ các yếu tố này, chủ đầu tư có thể gặp khó khăn khi triển khai thực hiện, đặc biệt đối với những gói thầu đòi hỏi nhân lực, thiết bị và năng lực chuyên môn nhất định.
Vì vậy, thay vì chỉ tập trung vào mức giá thấp nhất, chủ đầu tư cần đánh giá tính hợp lý của báo giá trên cơ sở phạm vi công việc, yêu cầu kỹ thuật, điều kiện thực hiện và mặt bằng giá thị trường. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tiết kiệm chi phí mà còn phải bảo đảm tính khả thi, hiệu quả và chất lượng của gói thầu.
Một vấn đề đáng chú ý trong thực tiễn đấu thầu là tình trạng một số nhà thầu chủ động đưa ra mức giá rất thấp tại nhiều gói thầu nhằm gia tăng khả năng được chủ đầu tư lựa chọn. Chiến lược này có thể giúp nhà thầu tạo lợi thế ban đầu về giá, nhất là trong bối cảnh một số chủ đầu tư có xu hướng ưu tiên phương án tiết kiệm chi phí.
Tuy nhiên, việc chào giá thấp trên nhiều gói thầu không đồng nghĩa với việc nhà thầu có đủ khả năng triển khai đồng thời tất cả các gói thầu đó. Khi được mời thực hiện thủ tục chỉ định thầu đối với nhiều gói thầu cùng thời điểm, một số đơn vị có thể bộc lộ hạn chế về nhân sự, thiết bị, năng lực tài chính hoặc khả năng tổ chức thực hiện.
Hệ quả là nhà thầu không đến thương thảo hoặc không tiếp tục hoàn thiện thủ tục ký kết hợp đồng theo yêu cầu. Chủ đầu tư khi đó có thể phải chờ đợi, xử lý tình huống phát sinh và thực hiện các bước tiếp theo để mời đơn vị khác. Quá trình này làm gián đoạn tiến độ triển khai công việc, phát sinh thêm thời gian xử lý và ảnh hưởng đến kế hoạch chung của gói thầu.
Đáng chú ý, đây lại là một nghịch lý trong thực tiễn áp dụng chỉ định thầu rút gọn. Về bản chất, hình thức này hướng đến việc đơn giản hóa quy trình, tiết kiệm thời gian và đẩy nhanh tiến độ lựa chọn nhà thầu. Thế nhưng, nếu nhà thầu được mời không thực sự có nhu cầu hoặc không đủ nguồn lực để thực hiện, quá trình lựa chọn có thể kéo dài, thậm chí làm giảm hiệu quả về thời gian so với mục tiêu ban đầu.
Từ những vấn đề trên, có thể thấy rằng việc xác định giá gói thầu và lựa chọn nhà thầu không nên chỉ dừng lại ở việc so sánh các con số trên báo giá. Chủ đầu tư cần có cách tiếp cận toàn diện hơn, kết hợp giữa yếu tố giá cả, năng lực thực hiện và tính khả thi của phương án cung cấp hàng hóa, dịch vụ.
Đối với chủ đầu tư, cần chú trọng thu thập báo giá một cách công khai, minh bạch; tham khảo nhiều nguồn thông tin khi có điều kiện; đồng thời kiểm tra tính hợp lý của mức giá so với phạm vi và yêu cầu thực hiện gói thầu. Đặc biệt, cần quan tâm đến khả năng huy động nhân sự, thiết bị và nguồn lực của nhà thầu, tránh tình trạng chỉ lựa chọn dựa trên lợi thế về giá.
Đối với nhà thầu, việc xây dựng báo giá cần dựa trên năng lực thực tế, tính toán đầy đủ chi phí và đánh giá khả năng đáp ứng các yêu cầu của gói thầu. Chào giá cạnh tranh là cần thiết, nhưng mức giá đưa ra phải gắn liền với cam kết và khả năng tổ chức thực hiện, tránh tình trạng đăng ký tham gia nhiều gói thầu nhưng không đủ nguồn lực triển khai.
